A- Sindirim Nedir
Hayatsal faaliyetlerimiz için besinlere ihtiyacımız vardır.
Besinler enerji kaynağımızdır, büyümemizi sağlar, yıpranan ve yaralanan hücreleri onarımını sağlar, bizi hastalıklara karşı korur. Besinler karbonhidrat, protein, yağ, vitamin, su ve minerallerden oluşur. Protein, yağ ve karbonhidratlar büyük yapılı besinler oldukları için sindirime uğramaları gerekir.
Büyük yapılı besinlerin parçalanarak kana geçebilecek kadar küçük parçalara ayrılmasına sindirim, bu olayın gerçekleştiği yere de sindirim sistemi denir.
Sindirim Çeşitleri
1. Mekanik ( Fiziksel ) Sindirimi
Besinlerin çiğneme ve kas hareketleri ile küçük parçalara ayrılmasıdır.
Mekanik sindirim sayesinde besinlerin temas yüzeyi artırılarak, enzimlerin daha kolay etki etmesi sağlanmış olur.
Sindirim sistemimizde fiziksel sindirimin meydana geldiği yerler;
Ağız: Besin maddeleri burada dil ve dişler yardımıyla fiziksel sindirime uğrayarak küçük parçalara ayrılır.
Mide: Mide kasları kasılıp gevşeyerek tüm besinleri karıştırır ve bunları bulamaç hale getirir.
İnce Bağırsak: Karaciğer tarafından salgılanan safra sıvısı bir kanal yardımıyla ince bağırsağa aktarılır. Bu sıvı yardımıyla büyük yağ molekülleri küçük yağ damlacıklarına dönüşür ve bu sayede fiziksel sindirim gerçekleşmiş olur.
2. Kimyasal Sindirim
Besinlerin enzimler yolu ile parçalanmasına denir.
Kimyasal sindirim ile besinler hücrelere geçebilecek kadar küçük parçalara ayrılır.
Ağız: Ağızda bulunan tükürük bezlerinden salgılanan tükürük sıvısındaki enzimler, karbonhidratların kimyasal sindirimini başlatır.
Mide: Midemizde bulunan salgı bezlerince salgılanan mide öz suyu içindeki enzimler, proteinlerin kimyasal sindirimini başlatır.
İnce Bağırsak: Pankreas tarafından salgılanan pankreas öz suyu içerisindeki enzimler bir kanal yardımıyla ince bağırsağa aktarılır. Pankreas öz suyu içerisindeki enzimler yardımıyla karbonhidratların ve proteinlerin kimyasal sindirimi tamamlanır. Ayrıca ince bağırsağa gelene kadar kimyasal sindirime uğramamış olan yağların kimyasal sindirimi pankreas öz suyunda bulunan enzimler tarafından burada tamamlanır.
SİNDİRİM SİSTEMİ YAPI ve ORGANLARI
Sindirim sistemi ve organları
Besinler sırayla ağız, yutak, yemek borusu, mide, ince bağırsak, kalın bağırsak ve anüs yolunda ilerler ve sindirim sisteminden ayrılır.
AĞIZ
- Sindirim sisteminin başladığı ilk organ ağızdır.
- Besinlerin sindirimi ağızlar dişler, dil ve tükürük salgısı yardımıyla başlar.
- Tükürük salgısı besinleri yumuşatır.
- Hem fiziksel (çiğneme olayı) hem de kimyasal (tükürük içindeki enzimler) sindirim gerçekleşir.
- Karbonhidratların kimyasal sindirimi burada başlar.
YUTAK
Yutak
- Besinlerin ağızdan yemek borusuna iletilmesinde yardımcıdır.
- Yutakta sindirim olmaz.
Bu yapı yemek borusu ve soluk borusu arasında bir bağlantı oluşturmaktadır. Bu sayede ağzımızdan nefes alabilmemiz sağlanır.
YEMEK BORUSU
Yaklaşık 25 cm uzunluğundadır
Anüse gelen artık maddeler dışarı atılır.
Yemek borusunda sindirim olmaz.
İç yüzeyi nemli ve kaygandır.
Yapısında yer alan kasların kasılıp gevşemesiyle yutaktan gelen besinler mideye iletilir.
MİDE
- Karın boşluğunun sol alt kısmında yer alır.
- Şekli J harfi gibidir.
- Midenin iç kısmı mukusla kaplıdır. Bu tabaka da midenin korunmasını sağlar.
- Burada hem fiziksel (midenin kasılıp gevşemesi ve çalkalama hareketi yapması ile besinler bulamaç haline gelir.) hem de kimyasal sindirim (mide öz suyu içindeki enzimler) meydana gelir.
- Proteinlerin kimyasal sindirimi burada başlar.
Midenin zarar görmemesi için çok fazla asitli ve çok baharatlı besinler tüketmemeliyiz.
İNCE BAĞIRSAK
İnce Bağırsak ve villus
Sindirim sisteminin en uzun kısmıdır.
Yetişkin bir insanda boyu yaklaşık 7-8 m’dir.
Besinler kana geçebilecek kadar küçük parçaya ayrılmıştır.
İnce bağırsakta villus adı verilen yapılar bulunur.
Villuslar (emilim yüzeyini arttırır) sindirimi tamamlanan besinlerin emilerek kana geçmesini sağlar.
Yağların sindirimi ince bağırsakta başlar ve son bulur.
Protein ve karbonhidratların sindirimi burada son bulur.
KALIN BAĞIRSAK
Kalın Bağırsak
- Uzunluğu yaklaşık 1,5 m’dir.
- Kalın bağırsakta villus yoktur.
- Kalın bağırsakta sindirim meydana gelmez.
- Parçalanan besinlerin içerisinde kalan su, vitamin ve mineraller burada geri emilerek direkt kana geçer.
- Artık besinler bir müddet depolandıktan sonra anüse gönderilir.
Kalın bağırsakta B ve K vitamini sentezleyen bakteriler yer alır.
ANÜS
Kalın bağırsağın dış kısma açılan bölümüdür.
Sindirim sisteminin son kısmıdır.
BESİNLERİN EMİLİM OLAYI
Karbonhidrat, protein ve yağlar büyük yapılı olduklarından sindirime uğrar. Sindirime uğrayan besinler fiziksel ve kimyasal sindirimden sonra artık ince bağırsakta yapı taşlarına kadar parçalanmıştır. İnce bağırsağın iç yüzeyi besin yapı taşlarını emerek besinlerin kan damarlarına geçişine yardımcı olur. Bu olaya ise emilim adı verilir.
Su, vitamin ve mineraller küçük yapılı olduklarından sindirime uğramazlar. Bunların emilimi kalın bağırsak tarafından gerçekleştirilir.
SİNDİRİME YARDIMCI ORGANLAR
KARACİĞER
Karaciğer
Ürettiği safra sıvısını safra kesesine sonrasında da bir kanal yardımıyla ince bağırsağa göndererek yağların fiziksel sindirimine yardımcı olur.
PANKREAS
Pankreas
Ürettiği pankreas öz suyunu bir kanal yardımıyla ince bağırsağa göndererek karbonhidrat, protein ve yağların kimyasal sindiriminde yardımcı olur.
Karbonhidratların Kimyasal Sindirimi Başlar-Biter: Ağız- İnce bağırsak
Proteinlerin Kimyasal Sindirimi Başlar-Biter: Mide-İnce bağırsak
Yağların Kimyasal Sindirimi Başlar-Biter: İnce bağırsak-İnce bağırsak
SİNDİRİM SİSTEMİ SAĞLIĞI NASIL KORUNUR?
- Sağlıklı bir sindirim sistemine sahip olmak için lifli gıdalar (yulaf, kepekli tahıllar, sebze, ceviz, fasulye, armut ve elma) tüketilmelidir.
- Gaz yapan yiyeceklerden (karnabahar, brokoli, lahana) biraz uzak durulmalıdır.
- Yağlı gıdalardan uzak durulmalıdır.
- Alerjen besinlere karşı dikkatli olunmalıdır.
- Probiyotik (peynir, yoğurt, kefir ve turşu) içeren besinler tüketilmelidir.
- Hızlı bir şekilde yemek yenmemelidir.